Power Quality Analyser

เครองตดไฟรว 2

แสดงวงจรเครื่องตัดไฟรั่วอย่างง่าย

“เครื่องตัดไฟรั่ว” หลายๆคนอาจไม่คุ้นหูเท่าใดนัก แต่ถ้าบอกผลิตภัณฑ์ที่มี “Safe …” น่าจะคุ้นหูกันมากกว่า ซึ่งจริงๆแล้วก็คืออุปกรณ์ที่มีการทำงาน (ตัดวงจร) เมื่อมีกระแสไฟฟ้ารั่วเกิดขึ้น หรือเรียก ตัวกันไฟดูด เบรกเกอร์กันดูด เป็นต้น

 
     ในตอนที่แล้วเราพูดกันถึงเรื่อง กระแสไฟฟ้ารั่ว การตรวจสอบ-ป้องกันไฟฟ้ารั่วและอันตรายจากไฟฟ้ารั่ว ไปแล้ว วันนี้เราจะมาคุยกันต่อในเรื่อง 

2. เครื่องตัดไฟรั่วและมาตรฐานผลิตภัณฑ์

 

2.1 เครื่องตัดไฟรั่ว คืออะไร

เครื่องตัดไฟฟ้ารั่ว (Residual Current Device; RCD) คือ เครื่อง ตัดไฟฟ้าอัตโนมัติ ที่จะทำงานตัดกระแสไฟฟ้าภายในระยะเวลาที่กำหนด เมื่อกระแสไฟฟ้าที่ไหลผ่านเข้าและออกมีค่าไม่เท่ากัน (นั่นคือมี กระแสไฟฟ้าบางส่วนรั่วหายไป เช่น กระแสรั่วจากเครื่องใช้ไฟฟ้าลงดิน หรือจากการที่กระแสไฟฟ้ารั่วผ่านคนที่ไปสัมผัสเครื่องใช้ไฟฟ้า ที่มีไฟรั่วอยู่ เป็นต้น) ซึ่งในขณะใช้งานปกติ จะไม่มีกระแสไฟฟ้ารั้ว ดังนั้นเครื่องตัดไฟรั่วจะไม่ทำงาน

เครื่องตัดไฟรั่ว อาจมีชื่อเรียกเป็นอย่างอื่นอีก เช่น เครื่องตัดวงจรกระแส เหลือ (RCD, RCBO, RCCB) เครื่องตัดกระแสไฟฟ้ารั่วลงดิน (ELCB, GFCI) เป็นต้น

 

เครองตดไฟรว 2 2

รูปที่ 4 แสดงตัวอย่างเครื่องตัดไฟรั่วแบบต่างๆ

            2.2 เครื่องตัดไฟรั่ว มีประโยชน์อย่างไร

                 1. ใช้ป้องกันอันตรายจากไฟดูด โดยจะตัดไฟเมื่อมีกระแสไฟฟ้ารั่วไหลผ่านร่างกายผู้ที่สัมผัส ซึ่งสามารถ ป้องกันได้ทั้งกรณีสัมผัสตัวนำไฟฟ้าโดยตรง เช่น เด็กเอานิ้ว จิ้มเต้ารับไฟฟ้าและกรณีสัมผัสโดยอ้อม เช่น สัมผัสโครง โลหะเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีไฟรั่ว

                 2. ใช้ป้องกันอัคคีภัย โดยจะตัดไฟเมื่อมีกระแสรั่วเกิดขึ้นกับ วงจรไฟฟ้า หรืออุปกรณ์ไฟฟ้า ในกรณีที่เครื่องป้องกัน กระแสเกิน (ฟิวส์ หรือเบรกเกอร์) ไม่ทำงาน หรือทำงานช้า เนื่องจากค่ากระแสรั่วมีค่าน้อย ซึ่งหากปล่อยทิ้งไว้จะทำให้ เกิดความร้อนสะสมจนเกิดอัคคีภัยได้

     3. ทำให้ทราบถึงวงจรและเครื่องใช้ไฟฟ้าที่มีกระแสไฟฟ้ารั่ว ลงดิน เพื่อแก้ไขปรับปรุง หรือซ่อมแซมบำรุงรักษาต่อไป

2.3 เครื่องตัดไฟรั่ว มีกี่ประเภท อะไรบ้าง

เครื่องตัดไฟรั่วมีหลายประเภทขึ้นอยู่กับคุณสมบัติการทำงาน ในทั่วโลกก็มีมาตรฐานอยู่หลายมาตรฐาน เช่น BS, DIN, JIS, IEC ซึ่ง หากว่าตามมาตรฐาน IEC มีที่เกี่ยวข้องดังนี้

IEC 61008: Residual Current operated circuit breakers without integral overcurrent protection for household and similar uses (RCCBs)

IEC 61009: Residual Current operated circuit breakers with integral overcurrent protection for household and similar uses (RCBOs)

ซึ่งเครื่องตัดไฟรั่วที่มีใช้งานในที่อยู่อาศัย สามารถนำมาจัดเป็น โครงร่างประเภทเครื่องตัดไฟรั่วอย่างง่ายได้ดังรูป

เครองตดไฟรว 2 3

รูปที่ 5 การจัดโครงร่างประเภทเครื่องตัดไฟรั่วอย่างง่าย

นอกจากที่แสดงประเภทของเครื่องตัดไฟรั่วโดยแบ่งตาม คุณสมบัติของการมี หรือไม่มี การป้องกันกระแสเกิน ตามรูปที่ 5 แล้ว ในมาตรฐานต่างประเทศ ยังมีเครื่องตัดไฟรั่วอีกหลายชนิด สำหรับ ประเทศไทยได้กำหนดไว้ในมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก.) ซึ่งใช้ชื่อเรียกเป็นอีกอย่างหนึ่งว่า “เครื่องตัดวงจรกระแสเหลือ”

โดย มอก. ได้กำหนดไว้สำหรับเครื่องตัดวงจรกระแสเหลือที่ใช้ใน ที่อยู่อาศัยและใช้ในลักษณะที่คล้ายกัน ออกเป็น 2 แบบ คือ

     1. เครื่องตัดวงจรกระแสเหลือแบบมีอุปกรณ์ป้องกันกระแส เกิน (residual current operated circuit-breakers with integral overcurrent protection: RCBO) ตาม มอก.909-2548 ซึ่งได้ออกแบบมาให้ทำหน้าที่ป้องกันได้ทั้งกระแส โหลดเกินและกระแสลัดวงจร

     2. เครื่องตัดวงจรใช้กระแสเหลือแบบไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน กระแสเกิน (Residual current operated circuit-breakers without integral overcurrent protection: RCCB) ตาม มอก. 2425-2552 ซึ่งไม่ได้ออกแบบมาให้ทำหน้าที่ป้องกันกระแสโหลดเกินและกระแสลัดวงจร

----------------------------------------------------------------------------------------------------

เครื่องตัดไฟรั่วมีชื่อเรียกและชื่อย่ออย่างอื่นอีกที่รู้จักกันหลากหลาย เช่น

RCD = Residual Current Device,

ELCB = Earth Leakage Circuit Breaker,

GFCI = Ground Fault Circuit Interrupter,

GFI = Ground Fault Interrupter

โดยทั่วไปเครื่องตัดไฟรั่วไม่สามารถป้องกันโหลดเกินและ หรือกระแสลัดวงจรได้ ต้องใช้ ร่วมกับอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน เช่น ฟิวส์ หรือเซอร์กิตเบรกเกอร์ ยกเว้นที่ผลิตให้สามารถ ป้องกันโหลดเกิน/กระแสลัดวงจร มาพร้อมอยู่ในตัว เพราะฉะนั้นหากนำเครื่องตัดไฟรั่วที่ ไม่ได้ออกแบบมาให้ใช้ป้องกันโหลดเกิน ไปใช้งานเกินพิกัดกระแสใช้งานของเครื่องตัดไฟรั่ว จะทำให้เกิดความร้อนสะสมจนสูงเกินพิกัดของตัวมันที่จะทนได้ ซึ่งจะทำให้เครื่องตัดไฟรั่ว ชำรุดเสียหายได้

----------------------------------------------------------------------------------------------------

2.4 เครื่องตัดไฟรั่ว ควรมีคุณสมบัติอย่างไร

เครื่องตัดไฟรั่ว ต้องมีคุณสมบัติดังนี้

     1. ต้องผลิตและผ่านการทดสอบตามมาตรฐาน มอก. 909-2548 สำหรับเครื่องตัดไฟรั่วแบบมีอุปกรณ์ป้องกันกระแสเกิน หรือมอก. 2425-2552 สำหรับเครื่องตัดไฟรั่วแบบไม่มีอุปกรณ์ ป้องกันกระแสเกิน

     2. สำหรับการนำไปใช้ป้องกันอันตรายจากกระแสไฟฟ้าดูดต้อง มีพิกัดกระแสไฟฟ้ารั่วที่กำหนดไม่เกิน 30 mA (มิลลิแอมแปร์) และระยะเวลาในการตัดกระแสไฟฟ้ารั่วภายใน 0.04 วินาที ที่ 5 เท่าของพิกัดกระแสไฟฟ้ารั่ว (150 mA) และไม่ทำงาน เมื่อมีกระแสรั่วที่ 0.5 เท่าของพิกัดกระแสไฟฟ้ารั่ว

     3. เครื่องตัดไฟรั่วต้องเป็นชนิดที่ปลดสายไฟเส้นที่มีไฟทุกเส้น ออกจากวงจรรวมทั้งสายนิวทรัล ยกเว้น สายนิวทรัลนั้นมี การต่อลงดินโดยตรงแล้ว

** ในตอนต่อไปเราจะมาติดตามกันต่อในเรื่อง การติดตั้งและการทดสอบไฟฟ้ารั่ว

ที่มา: การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค

Facebook  Line  Twitter  Google